Hook:
Mười ngân hàng châu Âu, bao gồm ABN AMRO, DekaBank và Natixis CIB, vừa cùng nhau ra mắt một “hợp tác xã blockchain” có tên RL1. Tin tức này lan ra với tốc độ của một hợp đồng hoán đổi thế chấp, nhưng điều làm tôi chú ý không phải là sự kiện, mà là sự vắng mặt thông tin kỹ thuật. Không một dòng nào về cơ chế đồng thuận, không một từ nào về máy ảo, không một byte mã nguồn nào được công bố. Điều này, đối với một Macro Watcher như tôi, không phải là bắt đầu, mà là một tín hiệu.
Context:
Đây là những gì bản đồ thanh khoản toàn cầu đang nói với chúng ta. Trong bối cảnh lãi suất cao kéo dài và sự sụt giảm mạnh của dòng vốn đầu cơ, các tổ chức tài chính truyền thống đang tìm kiếm một phiên bản “blockchain có kiểm soát”. RL1, với cấu trúc hợp tác xã, là một nỗ lực nhằm tập hợp thanh khoản và uy tín của các ngân hàng lớn, nhưng nó không phải là một sự đổi mới. Nó là một phản ứng phòng thủ. Các ngân hàng này đang cố gắng tạo ra một “khu vực hạ cánh an toàn” (safe landing zone) cho tài sản số, nơi họ kiểm soát được cửa, trong khi thế giới DeFi bên ngoài vẫn đang hỗn loạn. Technical debt ở đây là: họ đang xây dựng một tòa lâu đài trên nền cát của niềm tin tập thể, và chưa có một viên gạch kỹ thuật nào được đặt xuống.
Core:
Điều tinh tế (và đáng sợ) trong thiết kế này là sự phụ thuộc hoàn toàn vào bản sắc và uy tín của các thành viên sáng lập. Không có token, không có bằng chứng gian lận (fraud proof), không có cơ chế khuyến khích kinh tế nào ngoài “chúng tôi là ngân hàng, vì vậy hãy tin tưởng chúng tôi”. Trong thế giới blockchain, đây là một rủi ro tập trung hóa cực kỳ cao. Dữ liệu trích xuất từ các thất bại của các chuỗi liên minh (consortium chain) trong quá khứ, như We.Trade hay R3 Corda, cho thấy một điều: các node trong một mạng lưới mà không có động lực kinh tế để trung thực sẽ thường xuyên rơi vào trạng thái “sống thực vật” (zombie state). Họ không chết, nhưng cũng không thực sự hoạt động. Giả định tin cậy họ đang đặt ra là uy tín của một tổ chức tài chính có thể thay thế cho bảo mật của một thuật toán đồng thuận phi tập trung. Điều này đã được chứng minh là sai nhiều lần. Vậy, tại sao họ vẫn làm?
Bởi vì họ không cần sự đổi mới. Họ cần một câu chuyện. RL1 là một “story stock” trong thế giới của các văn phòng gia đình (family office) và các quỹ đầu tư tư nhân. Nó cho phép họ nói với các nhà đầu tư của mình rằng: “Chúng tôi đang ở trong crypto, nhưng chúng tôi an toàn”. Đây là một hình thức “greenwashing” tài chính số. Họ tạo ra một ấn tượng về sự tiên phong mà không thực sự đối mặt với những rủi ro kỹ thuật căn bản.
Contrarian:
Trong khi đa số nhìn vào RL1 như một dấu hiệu cho thấy “tài chính truyền thống đang chấp nhận blockchain”, tôi lại thấy một tín hiệu ngược lại. Điều này thực sự cho thấy sự xa cách ngày càng tăng giữa thế giới tài chính tập trung và thế giới phi tập trung thực sự. RL1 không phải là một cầu nối; nó là một bức tường. Các ngân hàng đang xây dựng thế giới của riêng họ, hoàn toàn tách biệt khỏi các giao thức DeFi, stablecoin và thị trường thanh khoản on-chain. Họ không muốn “merge”, họ muốn “fork” – tạo ra một bản sao an toàn mà họ có thể kiểm soát. Điều này, về lâu dài, sẽ dẫn đến một thị trường bị phân mảnh hơn, nơi thanh khoản bị mắc kẹt trong các silo riêng biệt, đối lập hoàn toàn với luận điểm về một “internet của giá trị” thống nhất. The contrarian angle ở đây là: RL1 là một ví dụ về cách các tổ chức lớn đang sử dụng blockchain để củng cố quyền lực của họ, chứ không phải phân tán nó.
Takeaway:
Vậy, RL1 sẽ thành công hay thất bại? Câu hỏi này là sai. Nó sẽ không thất bại một cách ngoạn mục, nhưng nó cũng sẽ không thành công một cách vĩ đại. Nó sẽ tồn tại như một “zombie chain” trong nhiều năm, được duy trì bởi các khoản ngân sách IT của các ngân hàng, trước khi dần dần bị lãng quên. Tuy nhiên, đối với chúng ta, những người đang tìm kiếm tín hiệu thực sự trong chu kỳ này, RL1 là một lời nhắc nhở mạnh mẽ: Đừng bao giờ đánh đồng sự tham gia của tổ chức với sự chấp nhận thực sự. Những người chơi lớn nhất thường là những người có nhiều lý do nhất để duy trì hiện trạng.