Bạn có bao giờ tự hỏi: Liệu một công cụ AI có thể ghi lại toàn bộ thao tác của mình trên máy tính, rồi tự động tái tạo chúng chỉ bằng một cú nhấp chuột? Điều đó không chỉ là tương lai — nó đã xảy ra, và đang định hình lại cách chúng ta nghĩ về tự động hóa trong thế giới phi tập trung.
Hai tuần trước, Anthropic và OpenAI gần như đồng loạt ra mắt tính năng ‘Record a skill’ trên Claude Cowork và OpenAI Codex. Cả hai cho phép người dùng ghi lại màn hình, thao tác bàn phím, chuột, thậm chí cả giọng nói, sau đó chuyển đổi chúng thành một ‘kỹ năng’ có thể tái sử dụng. Đối với một người đã dành 5 năm xây dựng giao thức DeFi và chứng kiến vô số lần hứa hẹn bị thổi phồng, tôi nhận ra đây là một bước ngoặt thực sự—không phải vì công nghệ đột phá, mà vì cách nó mở khóa giá trị cho người dùng thông thường.
Hãy nhìn vào bối cảnh rộng hơn. Trong lĩnh vực blockchain, chúng ta đã quen với các công cụ tự động hóa như bot giao dịch, hợp đồng thông minh phức tạp, và các framework kiểm thử. Nhưng những công cụ đó đòi hỏi kỹ năng lập trình chuyên sâu. Một nhà phát triển DeFi có thể dễ dàng viết script để kiểm tra tính toàn vẹn của pool thanh khoản, nhưng một người dùng thông thường thì không. Tính năng ‘Ghi kỹ năng’ thay đổi điều đó: bất kỳ ai cũng có thể ghi lại quy trình kiểm tra hàng ngày — ví dụ như kiểm tra số dư LP, thực hiện swap, hoặc theo dõi gas — và biến nó thành một kỹ năng có thể chạy lại bất cứ lúc nào. Điều này giống như việc biến mỗi người dùng thành một ‘người tạo bot’ không cần code.
Về mặt kỹ thuật, tính năng này không phải là đột phá về mô hình. Nó là sự kết hợp thông minh giữa ghi hình đa phương thức (màn hình, âm thanh, phím tắt) và khả năng sinh mã của LLM. Khi bạn ghi lại một chuỗi hành động, Claude sẽ phân tích ngữ cảnh giao diện, hiểu ý đồ của bạn qua giọng nói, và tạo ra một tập lệnh có cấu trúc — thường là Python hoặc các lệnh shell — để tái hiện nó. Điểm mấu chốt là kỹ năng không chỉ là bản ghi cứng nhắc, mà là một chương trình thích ứng, có thể điều chỉnh khi giao diện thay đổi nhờ khả năng hiểu ngữ nghĩa.
Hãy so sánh với OpenZeppelin Defender, một công cụ tự động hóa phổ biến trong DeFi. Defender cho phép bạn tạo các tác vụ dựa trên lịch hoặc sự kiện, nhưng nó đòi hỏi kiến thức về cấu trúc dữ liệu on-chain. Ngược lại, ‘Ghi kỹ năng’ hoạt động ở lớp UI, không cần hiểu biết về blockchain. Một kế toán viên có thể ghi lại quy trình xuất báo cáo từ Dune Analytics, và chạy nó mỗi sáng mà không cần biết SQL. Đó là sự dân chủ hóa tự động hóa.
Nhưng hãy cẩn thận. Tôi đã thấy quá nhiều câu chuyện về ‘đột phá’ hóa ra chỉ là ảo tưởng. Rủi ro lớn nhất của tính năng này là quyền riêng tư dữ liệu. Khi bạn ghi lại màn hình và thao tác, bạn đang trao cho Anthropic quyền truy cập vào toàn bộ dòng công việc của mình — bao gồm mật khẩu, tin nhắn riêng tư, và thông tin nhạy cảm. Trong bối cảnh blockchain, nơi tính minh bạch và quyền tự chủ là tôn chỉ, việc phụ thuộc vào một máy chủ tập trung để xử lý các kỹ năng là một nghịch lý. Liệu chúng ta có thể tin tưởng các công ty AI với dữ liệu tài chính nhạy cảm của mình? Câu trả lời, như mọi khi, phụ thuộc vào cam kết bảo mật và minh bạch của họ — và cho đến nay, ngành công nghiệp này chưa có thành tích tốt.
Một góc nhìn trái chiều khác: Tính năng này có thể làm suy yếu văn hóa ‘build’ trong cộng đồng blockchain. Nếu mọi người chỉ ghi lại các bước có sẵn thay vì tự tạo giải pháp từ đầu, liệu sự sáng tạo có bị kìm hãm? Tôi không nghĩ vậy. Giống như việc các công cụ low-code không giết chết lập trình viên, mà giúp họ tập trung vào các vấn đề khó hơn. ‘Ghi kỹ năng’ giải phóng người dùng khỏi những tác vụ lặp đi lặp lại, cho phép họ dành thời gian cho việc thiết kế giao thức, tối ưu hóa liquidity, hoặc tham gia quản trị DAO.
Nhìn về tương lai, tôi thấy một cơ hội rõ ràng: Tích hợp tính năng này với các nền tảng hợp đồng thông minh có thể tạo ra một thị trường kỹ năng phi tập trung. Hãy tưởng tượng bạn có thể ghi lại một kỹ năng giao dịch trên Uniswap và đăng nó lên IPFS với một token gắn liền. Người dùng khác có thể mua hoặc thuê kỹ năng đó, thanh toán bằng token. Điều này mở ra một mô hình kinh tế mới: kiếm tiền từ quy trình làm việc của bạn, mà không cần tiết lộ mã nguồn (vì kỹ năng là nhị phân — hoạt động như một hộp đen có thể kiểm chứng). Tuy nhiên, để đạt được điều đó, chúng ta cần giải quyết bài toán tin cậy: Làm thế nào để đảm bảo kỹ năng không chứa backdoor? Câu trả lời có thể nằm ở bằng chứng không kiến thức (ZK) — một hướng nghiên cứu mà tôi đang theo đuổi ở Nexus.
Cuối cùng, điều quan trọng nhất không phải là công nghệ, mà là triết lý đằng sau nó. Tính năng ‘Ghi kỹ năng’ là một công cụ mạnh mẽ, nhưng nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phục vụ con người, không phải lợi nhuận. Trong thị trường gấu hiện tại, những dự án sống sót là những dự án tập trung vào giá trị thực — và tự động hóa quy trình là một giá trị rõ ràng. Liệu các công ty AI có ưu tiên quyền riêng tư của người dùng hơn là thu thập dữ liệu? Liệu các nhà phát triển blockchain có tận dụng được cơ hội này để xây dựng các thị trường kỹ năng phi tập trung? Câu trả lời nằm trong tay chúng ta.
Từ góc nhìn của một người đã từng lạc lối trong thị trường gấu năm 2022, tôi tin rằng tính năng này không phải là cứu cánh, mà là một bước đi đúng hướng. Nó nhắc nhở chúng ta rằng công nghệ chỉ là công cụ; giá trị thực đến từ cách chúng ta sử dụng nó để kết nối và trao quyền cho nhau. Vậy, bạn sẽ ghi kỹ năng gì hôm nay?