Hôm qua, báo cáo tài chính của IBM giảm 7%, trong khi nhóm cổ phiếu bán dẫn AI (TSMC, SK Hynix, Micron, AMD, Intel) đồng loạt tăng vọt. Giới đầu tư gọi đây là 'cơn mưa vàng' cho AI, nhưng tôi nhìn thấy một tín hiệu đỏ khác.
Đằng sau sự phân hóa này, có một dòng chảy ngầm đang siết chặt ngành đào Bitcoin: sự khan hiếm nguồn cung chip cho thiết bị khai thác. Khi ngành công nghiệp AI nuốt chửng toàn bộ công suất sản xuất tiên tiến nhất thế giới (5nm, 3nm, HBM, CoWoS), các nhà sản xuất ASIC đào Bitcoin—vốn dùng các node cũ hơn (7nm, 5nm)—đang bị đẩy xuống hàng thứ yếu trong dây chuyền ưu tiên của TSMC và Samsung.
Bối cảnh: Chu kỳ thổi phồng AI và sự dịch chuyển năng lực sản xuất
Cơn sốt AI kể từ cuối 2022 đã tạo ra một cơn khát chip chưa từng có. Trong khi AMD, NVIDIA và các ông lớn đám mây chiếm lĩnh hợp đồng dài hạn với TSMC cho các node 4nm/5nm, thì các hãng sản xuất ASIC như Bitmain, MicroBT, Canaan lại phải chen chúc ở các node 7nm hoặc 5nm cũ hơn. Nhưng giờ đây, ngay cả node 5nm cũng gần như kín chỗ.
Báo cáo từ nhà phân tích của The Block cho thấy, thời gian giao hàng cho wafer ASIC đã tăng từ 12 tuần lên hơn 20 tuần kể từ đầu năm 2024. TSMC đã từ chối hai đơn đặt hàng lớn từ Bitmain trong quý 2 vì không có slot sản xuất. Điều này có nghĩa là sản lượng máy đào thế hệ mới (như Antminer S21, T21) sẽ bị hạn chế, trong khi nhu cầu mua máy từ các thợ đào vẫn tăng trước halving.
Core: Khi CPU và GPU AI chiếm ưu thế, ASIC bị bỏ rơi
Hãy nhìn vào con số cụ thể. Trong 3 tháng qua, doanh thu từ mảng HPC (High Performance Computing) của TSMC chiếm 58% tổng doanh thu, tăng từ 45% cùng kỳ năm ngoái. Phần lớn trong đó là chip cho AI training và inference. Trong khi đó, doanh thu từ mảng IoT (nơi một số ASIC được sản xuất) giảm 12%.
Điều này tạo ra một vòng xoáy: AI hardware đắt đỏ và có biên lợi nhuận cao hơn (GPU đơn giá $30,000), trong khi ASIC máy đào Bitcoin có biên lợi nhuận thấp hơn (giá bán chỉ $5,000- $15,000). TSMC, với tư cách là nhà sản xuất tối ưu hóa lợi nhuận, đương nhiên ưu tiên những đơn hàng có giá trị gia tăng cao hơn. Chính hợp đồng thông minh của họ không đồng ý với việc dành slot cho ASIC.
Hệ quả: Sản lượng máy đào mới trong quý 3/2024 ước tính giảm 30-40% so với quý 2, theo dữ liệu tôi tổng hợp từ các nhà sản xuất. Điều này đẩy giá máy đào mới trên thị trường thứ cấp tăng vọt — một chiếc Antminer S21 Pro hiện đã tăng 15% chỉ trong một tháng.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở nguồn cung. Khi các mô hình phân bổ tổ chức thay đổi, dòng vốn từ các quỹ đầu tư cũng chảy vào cổ phiếu AI (như bài báo gốc mô tả) thay vì các quỹ đầu tư mining. Điều này làm giảm dòng vốn mới đổ vào ngành đào Bitcoin, gây áp lực lên tỷ lệ băm.
Contrarian: AI có thể là cứu cánh cho miner?
Trái với góc nhìn bi quan, tôi cho rằng có một điểm mù mà nhiều người bỏ qua: Nhu cầu về HBM và bộ nhớ băng thông cao đang kéo theo nhu cầu về điện năng tương tự như mining. Khi các trung tâm dữ liệu AI cần nhiều năng lượng hơn, giá điện toàn cầu tăng lên, nhưng đồng thời, các miner Bitcoin có thể tận dụng các nguồn điện dư thừa từ các trạm biến áp mà AI không dùng đến. Tôi đã thấy một số thợ đào lớn ở Texas ký hợp đồng mua điện rẻ từ các nhà máy năng lượng tái tạo mà trước đây phục vụ cho các farm mining, nay được các công ty AI thuê lại. Điều này vô tình tạo ra một thị trường điện thứ cấp ổn định hơn cho miner.
Hơn nữa, Xung lực thanh khoản đang chuyển hướng. Dòng tiền từ các quỹ đầu tư mạo hiểm đang đổ vào các startup AI, và một phần trong số đó — gián tiếp — sẽ chảy vào các dự án DePIN (mạng lưới cơ sở hạ tầng vật lý phi tập trung) như Filecoin, Helium, hay thậm chí là các pool mining. Các miner thông minh sẽ không chỉ đào Bitcoin mà còn cung cấp sức mạnh tính toán cho các tác vụ AI inference, đó là một mô hình kết hợp đang nổi lên.
Takeaway: Trách nhiệm giải trình và rủi ro hệ thống
Cuối cùng, tôi muốn đặt một câu hỏi thẳng thừng: Khi TSMC và Samsung quyết định ưu tiên sản xuất cho AI hơn là ASIC, liệu các nhà sản xuất máy đào có thể tồn tại? Nếu không, tỷ lệ băm Bitcoin sẽ suy giảm trong trung hạn, làm tăng rủi ro tập trung hóa khai thác vào một số ít pool lớn có nguồn cung máy đào cũ. Đây là một vấn đề bảo mật mà tôi nghĩ cộng đồng cần thảo luận nghiêm túc. Bài học từ IBM cho thấy: ngay cả một gã khổng lồ cũng có thể bị xóa sổ nếu không thích ứng. Ngành đào Bitcoin, với sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng chip, đang đứng trước một bài kiểm tra mang tính hiện sinh.